پورتال اداره كل آموزش و پرورش استان چهارمحال بختياري
کدمطلب: 8XMRSSwb      تاریخ انتشار : ۱۳۹۵/۰۳/۰۴ ۰۹:۴۳:۰۱      تعداد بازديد اين صفحه:  ۹۸۷
فريدون مرداني شورمستي

« ويژگي و خصوصيات فضاهاي مطلوب »

به بهانه دستور اخير وزير آموزش و پرورش به سازمان نوسازي براي تعمير و نگهداري مدارس

براساس ايده ی پيوسته فرهنگي براي طرحها و پروژه هاي مهم فضاي مدرسه نيز بايد متناسب با ساحت ‌هاي تربيت و هماهنگ با مؤلفه‌هاي معماري و طراحي شهري و شرايط جسمي و روحي ، جنسيتي ، اقليمي ، برنامه درسي و فرهنگي باشد. دستيابي به اهداف نظام تعليم و تربيت رسمي و عمومي و اجراي فرآيند ياددهي ، يادگيري را تسهيل نموده و به تحقق اهداف تربيتي براي رشد و پيشرفت كشور كمك مي‌نمايد. گرچه بخش عمده‌اي از اين اهداف از طريق طراحي و معماري صحيح فضاهاي مدرسه قابل دستيابي است ولي بخش مهمتري از اين منظور با اعمال مديريت پويا و صحيح در نگهداري بهره‌برداران از فضاهاي ساخته شده ميسر خواهد بود.

 

مهمترين خصوصيات و ويژگي‌هاي فضاهاي مطلوب از 2 منظر بررسي مي‌گردد :

 

الف ) ويژگي و خصوصيات فضاهاي مطلوب از نظر فرهنگي و تربيتي

 

ب )‌ ويژگي و خصوصيات فضاهاي مطلوب از نظر فيزيكي و معماري

 

تجربه نشان داده كه توجه مديران نسبت به اهميت ويژگي‌هايي كه فضاي مدرسه بايد براي تحقق اهداف متعالي تربيت واجد آن باشد نقش بسزايي در نگهداري و استفاده مطلوب از فضاها دارد. همچنين توجه به ويژگيهاي كلي ساختمان و فضاي مدرسه از نظر فيزيكي و معماري در چگونگي شكل‌گيري واكنش‌هاي رفتاري و يادگيري و تربيت دانش‌آموزان نقش به سزايي ايفا مي‌كند. توجه مديران مدارس به اين ويژگيها مي‌تواند اثرات سازنده‌اي در برنامه‌ريزي آنها براي اداره بهتر اين فضاها داشته باشد و روند تعليم و تربيت رسمي را تسهيل كند.

 

مهمترين ويژگيهاي فرهنگي و تربيتي فضاهاي مدرسه مطلوب :

 

1- زيبايي و دل پذير بودن

 

2-امن بودن

 

3-شوق انگيز و نشاط آوري

 

4-مروج بهداشت و سلامتي

 

5-الهام بخش كار و تلاش سازنده

 

6-نماد عدالت و برابري

 

7-نماد معنويت و دينداري

 

 8-احترام برانگيز

 

 9-غرور آفرين

 

 10-انعطاف‌پذير

 

11-مروج روحيه همكاري و مشاركت

 

 12-منظم و منصبط

 

13-كانون تربيتي محله  

 

14-تسهيل كنند فعاليت‌هاي علمي و پرورشي

 

15-يادگيرندگي مدرسه

 

مهمترين ويژگي‌هاي فيزيكي و معماري تأثير گذار در فضاهاي مدرسه مطلوب

 

1- فرم و حجم بنا

 

2-متناسب بودن معماري ( همه فضاها در ارتباط با يكديگر و متناسب با كاركرد‌هاي هم باشد ) (متناسب با گروه‌هاي سني و جنسي)

 

3-بهره‌مندي از نمادهاي ايراني و اسلامي

 

4-مصالح مناسب

 

5-رنگ آميزي فضاها

 

6-محرميت مشرفيت بنا

 

7-تأمين نيازهاي متربيان و محله

 

8-فضاي سبز و آب

 

9-مسايل اقليمي

 

10-توجه به جنسيت و سن دانش‌آموزان

 

11-مبلمان و تجهيزات فن آوري

 

12- توجه به نور و هواي كافي و پرهيز از آلودگيهاي صوتي

 

همانطور كه فضاهاي مناسب مي‌تواند در تربيت خوب مربيان نقش آفريني كند ، هر گونه نقص يا آسيب وارده به فضا وتجهيزات نيز مي‌تواند روند تعليم و تربيت مطلوب را مختل نمايد. از اين روي شناخت مديران مدارس نسبت به نواقص و آسيب‌ها و توجه به برنامه‌ريزي براي نگهداشت مطلوب و فضا و تجهيزات مي‌تواند اين نقش مخرب را كنترل و محدود نمايد. در بوجود آمدن اين نواقص وآسيب ها 3 دسته از عوامل دخالت دارند :

 

1-عوامل مربوط به امور آموزش  2- عوامل محيطي مدرسه شامل معماري فضا و تجهيزات 3- عوامل خارج از محيط مدرسه مانند خانواده و رسانه

 

عمده‌ترين نواقص آسيب‌زا :

 

1-مكان‌يابي و استقرار مدرسه در جاي نا مناسب ( جانمايي و همجواري نامناسب ، بي‌توجهي به سيماي شهر و محله و احداث مدرسه در زمينهاي با فرم و شيب نامناسب

 

2- در نظر گرفتن ملاكهاي ايراني و اسلامي (‌كم توجهي به نماي مدرسه متناسب با دوره‌هاي تحصيلي ، جانمايي مناسب ساختمان اصلي در سايت ، فضاي سبز مناسب ، مكان‌يابي فضاهايي چون فضاي بازي و ورزش ، مسايل ايمني در حياط ، كف سازيها ، فضاي باز و كمك آموزشي و بهداشتي و سرايداري و ...

 

3-عدم هماهنگي فضاها با برنامه‌هاي آموزشي و فرهنگي و تربيتي ( عدم طراحي بعضي از فضاها با برنامه‌هاي آموزشي و تربيتي ، به كارگيري مدرسه در مقاطع غير همگون ، عدم تناسب مبلمان و تجهيزات بي توجهي به نيازهاي كاركنان و معلمان ، بي‌توجهي به جزئيات اجرايي و مصالح به كار رفته ، نامرغوب بودن در بها و نرده‌ها و ... )

 

 راههاي پيشگيري از آسيب‌هاي فضا و تأثيرات فرهنگي و تربيتي آنها

 

در راستاي اجرايي نمودن منويات مقام عالي وزارت مبني بر تعمير و نگهداري فضاهاي آموزشي و پرورشي به راههاي پيشگيري از آسيب هاي فضا و تأثيرات فرهنگي و تربيتي آنها مي پردازيم.

 

نواقص و آسيب‌هاي موجود در فضا و تجهيزات مي‌تواند باعث بروز اثرات فرهنگي و تربيتي متعددي بر روي همه‌ي بهره‌برداران اعم از دانش‌آموزان و معلمان و كاركنان شود.

 

توجه مديران مدارس به اين آثار و پيامدها مي‌تواند موجب برنامه‌ريزي براي پيشگيري از بروز آنها و نيز تلاش براي رفع عوامل آسيب‌زا شود. برخي از اين آثار عبارتند از :

 

1-كم رغبتي و كم علاقگي به ادامه تحصيل

 

2-احساس عدم امنيت رواني و روحي

 

3-عدم تقويت فرهنگ بهداشتي و سلامتي در دانش‌آموزان

 

4-افت تحصيلي

 

5-عدم تقويت فرهنگ كار عملي و حرفه‌اي

 

6-كاهش انگيزه شغلي مربيان و كاركنان

 

7-كاهش مشاركت اوليا

 

فضا و تجهيزات مدرسه از عوامل مؤثر و پيش برنده فرآيند تعليم و تربيت هستند؛ مي توان اين دو عامل را از جمله تأثيرگذارترين عوامل نظام تربيتي دانست ، زيرا اين دو عنصر نقش زير ساختي و بستر سازي لازم را براي اجرايي و عملياتي شدن اهداف و انتظارات نظام تربيتي ايفا مي‌نمايد. در واقع فضا و تجهيزات بخش سخت ‌افزاري تعليم و تربيت را كه بايد در خدمت فعاليت‌ها ، برنامه‌ها و روش‌ها باشد تشكيل مي‌دهند و به هر ميزان كه از شرايط لازم و مطلوبيت كافي برخوردار باشند در ايفاي نقش تأثيرگذاري خود در روند تربيت موفق‌تر عمل مي‌نمايند.

 

بنابراين با توجه به اهميت آن‌ها ، مدنظر قرار مي‌گيرد. موضوع پيشگيري از آسيب‌زايي و استفاده بهينه از كاركردهاي آنها بيشتر اذهان دست‌اندركاران امر تعليم و تربيت را به خود جلب نموده است. چرا كه با پيشگيري‌هاي مناسب ضمن استفاده بيشتر و مطلوب‌تر از آنها مي‌توان از بودجه‌ي مذكور در بهسازي  و توسعه‌ي فضاها استفاده كرد.

 

برخي از سازوكارها و راههايي كه مي‌تواند توجه مديران را براي استفاده از آنها جهت پيشگيري از آسيب‌ها و نيز حفظ و نگهداري بهتر فضاها و تجهيزات مدرسه عمل نمود.

 

سازوكارها را مي‌توان در سه موضوع دسته‌بندي و بررسي نمود.

 

الف) ساز وكارهاي فرهنگي و تربيتي و آموزشي

 

ب) سازوكارهاي مديريتي و روابط انساني

 

ج) سازوكارهاي فني و معماري

 

الف) در سازوكارهاي فرهنگي ، تربيتي و آموزشي توجه به موضوعات ذيل حائز اهميت است :

 

1-بودجه به آموزشهاي فرهنگي

 

2- تخصيص بخشي از متون آموزشي به حفظ و نگهداري فضا

 

3- بازديدهاي مقطعي از ساخت مدارس

 

4- توجه به تأمين نيازهاي آسايشي دانش‌آموزان و كاركنان

 

5- جلب مشاركت عوامل سهيم در مدرسه

 

6- كانون تربيتي و فرهنگي محله

 

7-حل مشكلات تربيتي دانش‌آموزان

 

 

 

 

 

8-ارائه خدمات مشاوره‌اي

 

9- ارائه خدمات آموزشي مناسب و رضايت‌بخش

 

ب) سازوكارهاي مديريتي و روابط انساني به موارد ذيل در پيشگيري از آسيب‌رساني و نيز حفظ و نگهداري فضا و امكانات بسيار اهميت دارد:

 

1-روابط مدير و كاركنان با دانش‌آموزان

 

2- روابط مدير با كاركنان

 

3- ايجاد روابط حسنه با اوليا

 

4- توجه به قوانين و مقررات

 

5- قوانين و مقررات بازدارنده جبراني

 

6- قوانين  و مقررات خشك و بي‌روح

 

ج) در سازوكارهاي فني و معماري نيز توجه به موارد ذيل مي‌تواند تا حد زيادي مؤثر باشد.

 

1-بازديدهاي دوره‌اي از فضاها

 

2- رفع آسيب در سريع ترين زمان ممكن

 

3-حفظ و ارتقاي مداوم بهداشت و نظافت فضا و امكانات

 

4- استفاده از فضا با توجه به كاربري اصلي

 

5-تشكيل گروه‌هاي جهادي و دانش‌‌آموزي

 

6-استفاده از فضا با توجه به ظرفيت واقعي

 

در نگهداري از فضاها و تجهيزات مدرسه همه‌ي عوامل و بهره‌برداران مهم‌اند. اگر چه نقش مدير در حفظ و حراست از مدرسه بسيار خطير و مهم است ولي هيچ مديري نمي‌تواند به تنهايي و با واگذاري مسئوليت فقط به يكي دو نفرمانند سرايدار و امثال آن به خوبي از مدرسه نگهداري كرد. رمز موفقيت مدير در حفظ مناسب فضاها و امكانات ، برنامه‌ريزي براي جلب مشاركت و استفاده از همه‌ي بهره‌برداران از فضا و امكانات مدرسه است. كه مهمترين عوامل در حفظ و نگهداري از فضا و تجهيزات مدرسه كه براي جلب مشاركت آنان بايد برنامه‌ريزي كرد عبارتند از : دانش‌آموزان – اوليا – كاركنان – همسايگان – مردم و سازمان‌هاي محله مي‌باشند .

 

در حفظ و نگهداري از فضا و تجهيزات مدرسه كه براي جلب مشاركت آنان بايد برنامه ريزي كرد عبارتند از :

 

دانش آموزان – اوليا – كاركنان – همسايگان – مردم و سازمان هاي محله مي باشند.

 

مشاور رئيس سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور

 

 منبع : پيوست فرهنگي طراحي ، ساخت و بازسازي مدارس – جلد هشتم – پژوهشگاه فرهنگ و انديشه   93 – 92

موردی جهت نمایش و جود ندارد.
دیدگاه‌های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط آموزش و پرورش در سایت منتشر خواهد شد «پیام‌هایی که شامل تهمت یا افترا باشدمنتشر نخواهد شد» پیام‌هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد، منتشر نخواهد شد
آخرین اخبار
اخبار برگزیده
دیدگاه